Soạn bài Tổng quan văn học Việt Nam

Khi soạn bài Tổng quan văn học Việt Nam trang 5 SGK Ngữ văn 10, tập 1, các em sẽ có cái nhìn bao quát và được tìm hiểu sâu sắc hơn về văn học Việt Nam với các nội dung cụ thể: Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam, hệ thống thể loại của các bộ phận văn học, quá trình phát triển của bộ phận văn học viết, đời sống tư tưởng tình cảm của con người Việt Nam qua lăng kính văn học.

SOẠN BÀI TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM

A. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Các bộ phận hợp thành của văn học Việt Nam
– Có hai bộ phận hợp thành. Đó là bộ phận văn học dân gian và bộ phận văn học viết.
2. Văn học dân gian
a. Khái niệm
- Văn học dân gian là những sáng tác của tập thể nhân dân lao động và được truyền miệng.
- Có khi văn học dân gian được một trí thức nào đó sáng tác, nhưng phải tuân thủ những đặc trưng của văn học dân gian, phải nói được tiếng nói tình cảm chung của quần chúng nhân dân và được lưu truyền rộng rãi trong nhân dân như một sản phẩm của tập thể.
b. Các thể loại chủ yếu của văn học dân gian
– Thần thoại, sử thi, truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười, tục ngữ câu đố, ca dao, vè, truyện thơ, chèo.
c. Những đặc trưng tiêu biểu của văn học dân gian
– Văn học dân gian mang tính truyền miệng.
- Có tính tập thể trong sáng tác.
- Có tính thực hành trong đời sống cộng đồng.
5. Văn học viết
a. Khái niệm
– Là văn học được viết bằng một kiểu chữ viết nào đó.
– Là sáng tác của một cá nhân hoặc một nhóm tác giả nào đó có tên tuổi cụ thể.
– Tác phẩm mang dấu ấn tác giả.
b. Các kiểu chữ viết văn học Việt Nam sử dụng
- Người Việt sử dụng ba kiểu chữ viết cơ bản sau:
- Chữ Hán (văn tự của người Hán được người Việt đọc theo cách riêng gọi là cách đọc Hán Việt).
- Chữ Nôm (chữ viết cổ của tiếng Việt, dựa vào chữ Hán mà đặt ra).
- Chữ Quốc ngữ (kiểu chữ sử dụng chữ cái La-tinh để ghi âm tiếng Việt).
- Chữ Hán được sử dụng sớm nhất (vào khoảng thế kỉ X), sau đó là chữ Nôm (phát triển vào thế kỉ XV, đỉnh cao là vào thế kỉ XVIII) và chữ quốc ngữ (phổ biến rộng rãi vào đầu thế kỉ XX).
c. Các thể loại chủ yếu của văn học viết ở nước ta
- Trong văn học chữ Hán, có ba nhóm thể loại chính, bao gồm:
+ Văn xuôi tự sự: truyện, kí, văn chính luận, tiểu thuyết chương hồi,
+ Thơ: thờ cổ phong, thơ Đường luật, từ khúc.
+ Văn biển ngẫu: Phủ, cáo, văn tế.
- Trong văn học chữ Nôm, có hai nhóm chính, bao gồm:
+ Thơ: thơ Nôm Đường luật, truyện thơ, ngâm khúc, hát nói.
+ Văn biển ngẫu.
- Trong văn học chữ quốc ngữ, các nhóm loại hình và thể loại chính như sau:
+ Loại hình tự sự có các thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn, kí (bút kí, tùy bút, phóng sự).
+ Loại hình trữ tình có các thể loại: thơ trữ tình và trường ca.
+ Loại hình kịch có kịch nói.
6. Lập bảng so sánh các thể loại chủ yếu của văn học dân gian và văn học viết.
Văn học Việt Nam bao gồm hai bộ phận và các thể loại sau:
soan bai tong quat van hoc viet nam
7. Các thời kì trong tiến trình văn học Việt Nam
- Văn học Việt Nam được chia thành ba thời kì:
+ Văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX.
+ Văn học từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.
+ Văn học từ sau Cách mạng tháng Tám đến hết thế kỉ XX.
- Nhìn tổng quát ta có thể chia thành hai thời đại văn học: Văn học thời trung đại và Văn học thời hiện đại.
8. Đặc điểm của văn học trung đại
- Hình thành và phát triển từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX, kể từ khi dân tộc Việt Nam giành được độc lập từ tay các thế lực phong kiến Trung Quốc.
- Thời đại văn học viết bằng chữ Hán và chữ Nôm. - - Chữ Hán đóng vai trò làm cầu nối để các học thuyết lớn của phương
Đông thời đó truyền bá vào nước ta như Nho giáo, Phật giáo, Lão Trang và đã tạo nên sự hnh hưởng lớn trong nhiều quan niệm triết học, chính trị, đạo đức, thẩm mĩ trong văn học trung đại.
- Văn học trung đại chịu ảnh hưởng về hệ thống thể loại và thi pháp văn học cổ - trung đại Trung Quốc.
+ Các tác phẩm truyền kì nổi tiếng như Thánh Tông di thảo, Truyền bị man luc...
+ Các tiểu thuyết chương hồi tiêu biểu như Nam triều công nghiệp dien chí, Hoàng Lê nhất thống chí...
- Các nhà thơ tiêu biểu thời trung đại là Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Cao Bá Quát, Hồ Xuân Hương...
9. Ý nghĩa của sự ra đời của chữ Nôm
- Là sự vận động tất yếu của nền văn học dân tộc nhằm hướng tới việc phản ánh đời sống và diễn tả tâm hồn của người Việt Nam.
- Là bằng chứng hùng hồn cho ý chí xây dựng một nền văn hiến độc lập cho dân tộc ta.
10. Những thành tựu của văn học chữ Nôm
- Có một đội ngũ hùng hậu các nhà thơ như Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan...
- Truyện Kiều của Nguyễn Du là kiệt tác bất hủ của mọi thời.
- Có nhiều thành tựu về thơ Nôm Đường luật như ở Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm...
- Nhiều truyện Nôm bác học như Sơ kính tân trang, Truyện Kiều...
- Nhiều truyện Nôm bình dân như Tống Trân – Cúc Hoa, Phạm Tải – Ngọc Hoa...
- Văn học chữ Nôm tiếp nhận nhiều thành tựu của văn học dân gian hơn văn học chữ hán và thể hiện rõ nét lòng yêu nước, tinh thần nhân đạo, tính hiện thực cũng như phản ánh quá trình dân tộc hóa và dân chủ hóa của văn học trung đại.
11. Đặc điểm của văn học hiện đại
- Hình thành và phát triển từ đầu thế kỉ XX đến cuối thế kỉ XX.
- Mở rộng giao lưu trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á ra các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là Pháp, Nga, Anh, Mĩ và nhiều quốc gia khác ở châu Âu.
- Là nền văn học viết bằng tiếng Việt, chủ yếu là chữ quốc ngữ.
– Do chữ quốc ngữ dễ học nên nền văn học này dễ dàng xâm nhập vào đời sống của mọi tầng lớp dân chúng và nó cũng tạo điều kiện cho văn học phát triển với quy mô chưa từng thấy trước đó.
- Có nhiều điểm khác biệt so với văn học trung đại:
+ Về tác giả: xuất hiện đội ngũ nhà văn, nhà thơ chuyên nghiệp.
+ Về đời sống văn học: sôi nổi, năng động hơn trong các quan hệ tác phẩm và đời sống, nhà văn và bạn đọc...
+ Về hệ thống thể loại: xuất hiện thơ mới, tiểu thuyết, kịch nói...
+ Về bút pháp thể hiện: tuân thủ lối viết hiện thực, đề cao cá tính sáng tạo tao và cái tôi của nhà văn...
12. Các mốc lớn trong tiến trình văn học hiện đại
- Có bổn mốc lớn, cụ thể như sau:
+ Giai đoạn đầu thế kỉ XX đến 1930: Giai đoạn tìm đường hiện đại hóa văn học và hội nhập.
+ 1930 – 1945: Sự bùng nổ văn chương hiện đại Việt Nam, xuất hiện các trào lưu lớn như văn học lãng mạn, văn học hiện thực...
+ 1945 – 1975: Nền văn học mới ra đời gắn liền với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
+ 1975 đến hết thế kỉ XX:
. Phản ánh sâu sắc công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và những tâm tư, tình cảm của con người Việt Nam trong công cuộc hội nhập quốc tế...
. Hai mảng đề tài lớn là:
a. Đề tài về lịch sử chống Pháp và chống Mĩ.
b. Đề tài về xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
13. Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam
- Có bốn đặc điểm cơ bản sau:
+ Văn học Việt Nam thể hiện sâu sắc tâm hồn con người Việt Nam.
+ Có nhiều thể loại đặc sắc, có truyền thống thơ ca lâu đời, mảng văn xuôi tuy ra đời muộn nhưng phát triển nhanh chóng.
+ Sẵn sàng tiếp thu các tinh hoa văn hoá Đông Tây kim cổ, nhưng có chọn lọc và luôn giữ được bản sắc.
+ Là nền văn học có sức sống bền bỉ, mãnh liệt.
14. Con người Việt Nam qua văn học
a. Quan hệ với thế giới tự nhiên
- Phản ánh quá trình ông cha ta nhận thức, cải tạo và chinh phục thế giới.
- Cho thấy tình yêu thiên nhiên tha thiết của người Việt:
+ Trong văn học dân gian đó là những hình ảnh đẹp về trăng, núi, gió mây, cây đa, bến nước,...
+ Trong sáng tác thơ ca thời trung đại, hình tượng thiên nhiên gắn với lí tưởng đạo đức thẩm mĩ: tùng, cúc, trúc, mai tượng trưng cho nhân cách cao đẹp. Các đề tài ngư, tiều, canh, mục thường thể hiện khí tiết không màng danh lợi của nhà nho.
+ Trong văn học hiện đại, hình tượng thiên nhiên thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, đặc biệt là tình yêu lứa đôi.
b. Quan hệ với quốc gia dân tộc
- Cho thấy niềm tự hào dân tộc và sự xả thân vì giống nòi của một chủ nghĩa yêu nước vô song...
- Tình yêu làng xóm quê cha đất tổ, nơi chôn rau cắt rốn.
 - Căm ghét các thế lực xâm lược giày xéo quê hương.
- Niềm tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc, về lịch sử dụng nước và giữ nước chói lọi những chiến công.
c. Quan hệ với xã hội
- Cho thấy một chủ nghĩa nhân đạo cao cả, không khoan nhượng với cái xấu cái ác, bảo vệ cái thiện, cái tốt đẹp...
- Xây dựng một xã hội tốt đẹp là ước muốn ngàn đời của dân tộc Việt Nam. Nhiều tác phẩm văn học thể hiện ước mơ về một xã hội công bằng tốt đẹp.
- Tố cáo, phê phán các thế lực chuyên quyền và bày tỏ lòng cảm thông với những người dân bị áp bức.
- Nhìn thẳng vào thực tại với tinh thần nhận thức, phê phán và cải tạo xã hội là một truyền thống lớn của văn học Việt Nam.
d. Quan hệ với bản thân
- Cho thấy quá trình đấu tranh kiên trì để khẳng định đạo lí làm người của bản thân, của dân tộc... ..
- Trong hoàn cảnh đấu tranh chống giặc ngoại xâm, con người Việt Nam thường đề cao ý thức cộng đồng hơn ý thức cá nhân, sẵn sàng hi sinh để bảo vệ đạo lí và lí tưởng, coi cái chết nhẹ tựa lông hồng.
– Trong những hoàn cảnh khác (các giai đoạn cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX, 1930 – 1945) con người cá nhân lại được đề cao.
- Không chấp nhận chủ nghĩa khắc kỉ, đề cao quyền sống con người cá nhân nhưng không chấp nhận chủ nghĩa cá nhân cực đoan.

Tấm cám là bài học nổi bật trong Tuần 7 của chương trình học theo SGK Ngữ Văn 10, học sinh cần Soạn bài Tấm Cám, đọc trước nội dung, trả lời câu hỏi trong SGK.

15. Học văn học Việt Nam anh (chị) rút ra được bài học gì?
- Niềm tự hào dân tộc.
- Yêu quý mảnh đất quê hương hơn.
- Bồi dưỡng nhân cách, đạo đức, tình cảm...
 -Tin tưởng vào một tương lai tốt đẹp hơn cho đất nước, dân tộc...

Như vậy chúng tôi đã gợi ý Soạn bài Tổng quan văn học Việt Nam bài tiếp theo, các em chuẩn bị trả lời câu hỏi SGK, Soạn bài Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ và cùng với phần Soạn bài Khái quát văn học dân gian Việt Nam để học tốt môn Ngữ Văn 10 hơn

http://thuthuat.taimienphi.vn/soan-bai-tong-quan-van-hoc-viet-nam-38456n.aspx

Tác giả: Duy Vinh     (4.0★- 14 đánh giá)  ĐG của bạn?

  

Bài viết liên quan

Soạn bài Ôn tập văn học dân gian Việt Nam
Soạn bài Quá trình văn học và phong cách văn học
Tả bản đồ Việt Nam
Soạn văn lớp 9 - Luyện tập phân tích và tổng hợp
Soạn bài Ôn tập văn học trung đại Việt Nam, lớp 11
Từ khoá liên quan:

Soạn bài Tổng quan văn học Việt Nam lớp 10 ngắn gọn

, hướng dẫn soạn bài Tổng quan văn học Việt Nam ,
SOFT LIÊN QUAN
  • Bài dự thi tìm hiểu lịch sử quan hệ Việt Nam Lào

    Bài dự thi tìm hiểu quan hệ Việt Lào

    Bài dự thi tìm hiểu lịch sử quan hệ Việt Nam Lào là bài dự thi mẫu được chúng tôi cung cấp dành cho những bạn nào quan tâm đến lịch sử quan hệ hai nước. Đây là cuộc thi vô cùng ý nghĩa,được tổ chức nhằm đẩy mạnh tuyên tr ...

Tin Mới


 Mùa hè tới rồi muốn so sánh giá tìm điều hòa giá rẻ nhất thị trường hãy dùng TopGia để so sanh gia có nhiều mẫu dieu hoa để so sanh sanh, xem dieu hoagiá rẻ để so sánh giá